Komi a ye taji barikaman ye ani kemikalifɛnw ye, lignite ye mɔgɔw hakili sama kosɔbɛ sokɔnɔ ani jamana wɛrɛw ka suguw la saan tɛmɛninw na k’a sababu kɛ a ka kemikalifɛnw ye minw ɲɔgɔn tɛ yen ani izinibaara sugu caaman. Nin barokun bena lignite n’a baarakɛcogo hakɛ sɛgɛsɛgɛ kuran, kemikali ani yɔrɔ wɛrɛw la ka bɔ kemikalifɛnw labɛncogo la.
Lini ye fɛn barikaman ye min sɔrɔla ni sɔngɔ dɔgɔman ye min be sɔrɔ -tempari jalen fɛ sɔngɔ la (degere 600 ɲɔgɔn -900) fiɲɛ-kurunw kɔnɔ. A ka kemikalifɛnw be taga ɲɔgɔn fɛ ni sɔngɔ nɔgɔman ni mugu jalen ye. Lignite yɔrɔ jɔnjɔnw ye karbɔni dantigɛlen, fɛn yɛlɛmabali, buguri ani jimanfɛn ye, o min na karibɔni dantigɛlen be hakɛ min ka ca, a ka ca a la, a ka ca a la 70%-85% cɛ, min ka ca ni sɔngɔ gwansan ye. Kabɔni min be sɔrɔ, o be kalori hakɛ caya, a ka ca a la, a be se ka kɛ 5500-7000 kcal/kg cɛ, o min b’a to a be kɛ taji sɔngɔ ɲuman ye.
O yɛlɛmani ye lignite ka kɛcogo jɔnjɔn wɛrɛ ye, a ka ca a la, a ka ca a la 8%{{8}15% cɛ, min ka dɔgɔ kosɛbɛ ka tɛmɛ sɔngɔri gansan kan (20%-40%). O fɛɛn b’a to ligniti be sisi bɔ ka dɔgɔya n’a be jeni ani n’a be lamini ni lamini ye. Ka fara o kan, lignite hakɛ be dan na ka kɛɲɛ ni fɛnw ye minw be sɔrɔ ani baarakɛcogow la, a ka ca a la, 6%-12%, ani lignite ɲuman dɔw ka buguri be se ka mara 8% jukɔrɔ. Buguri hakɛ min ka dɔgɔ, o b’a to a be se ka baara kɛ ka ɲɛ nɛgɛ, kemikalifɛnw ani yɔrɔ wɛrɛw la.
A ka kan k’a lɔn ko lignite ka kibiri hakɛ ka ca, a ka ca a la, a ka ca 0,3%-0,8% cɛ, o min ka fisa ni sɔngɔba ye. O kɛcogo b’a to a be kɛ taji ɲuman ye izinibaara la i n’a fɔ furɛn furɛn pikiri ani nɛgɛ dilan, ani a be se ka dɔ bɔ kibiri diwɔsidi bɔli la. O wagati kelen na, lignite ka ca ni idɔrɔzɛni ye (4%-6%) ani fɛn suguya caaman be sɔrɔ, o be fɛn nafaman dɔ di min be se ka kɛ ka fɛnw sɛgɛsɛgɛ.
O baara la, lignite tora ka caya kalisiyɔmu ka kalisiyɔmu ka kalisiyɔmu bɔli la, a ka nɔgɔ, ani siwiliw ka taji saniyaninw ka sabu kɛ a ka buguri dɔgɔman ye, k’a mugu dɔgɔya ani a sɔngɔ ka gwɛlɛ. Ni lamini latanga politiki gɛlɛya ye, laada taji minw be yɛlɛma, olu be yɛlɛma dɔɔni dɔɔni, ani diɲɛ sugu ye dɔ fara a ka hakili kan kosɔbɛ.
Ligniti ka kemikalifɛnw b’a to a be kɛ nafa fila ye lamini latangali ni baarakɛcogo ɲuman na, ani a be lɔyɔrɔba ta kuran yɛlɛmani na ani izini yiriwali la.
